Một lãnh đạo cấp cao tại Ngoại hạng Anh ví xu hướng chuyển nhượng mùa hè này với câu nói phổ biến trong ngành quảng cáo Anh thập niên 1990: “Chưa ai từng bị sa thải vì mua quảng cáo trong khung giờ phát sóng Coronation Street.” Người Mỹ cũng có câu tương tự: “Chưa ai từng bị sa thải vì mua sản phẩm của IBM.”
Cả hai đều nói về việc giảm thiểu rủi ro bằng cách lựa chọn phương án quen thuộc và đã được kiểm chứng. Vậy “Coronation Street” hay “IBM” trên thị trường chuyển nhượng Ngoại hạng Anh là gì?
Nhìn vào kỳ chuyển nhượng mùa hè này, câu trả lời là niềm tin rằng mua cầu thủ từ chính Ngoại hạng Anh sẽ giúp một câu lạc bộ Anh gặp ít rủi ro nhất, đồng thời có nhiều khả năng thu về hiệu quả lớn ngay lập tức. Minh chứng rõ ràng nhất nằm ở số tiền mà 20 đội Ngoại hạng Anh hiện tại đã chi cho những cầu thủ cùng giải, bao gồm cả những thương vụ mua người từ các đội xuống hạng là West Ham, Wolves và Burnley.
Mua cầu thủ “được kiểm chứng tại Ngoại hạng Anh” trở thành phương châm của ban lãnh đạo
Theo phân tích của The Athletic, khi thị trường chuyển nhượng hè của bóng đá Anh đóng cửa, các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh đã chi tổng cộng 3,6 tỷ bảng. Trong đó, 1,7 tỷ bảng được dành cho những cầu thủ thi đấu tại Ngoại hạng Anh mùa trước. Con số này phá sâu mọi kỷ lục trước đây về chi tiêu nội bộ giữa các đội bóng trong giải.
Trong sáu kỳ chuyển nhượng mùa hè từ năm 2017 đến 2022, các câu lạc bộ chỉ chi trung bình 418,2 triệu bảng để mua những cầu thủ thuộc biên chế các đội Ngoại hạng Anh ở mùa trước.
Như vậy, khán giả đang chứng kiến một sự tái định hình đáng kể của thị trường chuyển nhượng, đi kèm cả nguyên nhân lẫn hệ quả. Những năm gần đây, ngay cả khi các đội Ngoại hạng Anh đầu tư mạnh vào hoạt động chuyên môn, hào phóng chi tiền cho mô hình dữ liệu, tuyển trạch, giám đốc thể thao và phân tích, giới bóng đá Anh vẫn dần đi đến một quan điểm chung: Tính thể lực và cường độ của Ngoại hạng Anh khiến công tác tuyển mộ cần tập trung vào những cầu thủ đã có nhiều kinh nghiệm tại giải đấu này.
Cụm từ “được kiểm chứng tại Ngoại hạng Anh” trở thành phương châm trong một số phòng họp lãnh đạo, sau khi nhiều khoản đầu tư lớn vào cầu thủ từ các giải khác không mang lại hiệu quả trong ngắn và trung hạn. Với các giám đốc và huấn luyện viên, đặc biệt tại những câu lạc bộ lớn thường xuyên thay đổi nhân sự với tốc độ ngày càng nhanh, áp lực phải chiến thắng ngay lập tức càng củng cố quan điểm đó.
Xu hướng này được thể hiện rõ nhất qua hoạt động tuyển quân mùa hè của Tottenham và Manchester United. Trong 5 kỳ chuyển nhượng mùa hè từ năm 2020 đến 2024, Man United chỉ trả phí chuyển nhượng cho một cầu thủ đội Một (không tính thủ môn) đến từ một câu lạc bộ Ngoại hạng Anh là Mason Mount của Chelsea.
XEM THÊM: 50 vụ chuyển nhượng trong một mùa hè: Chelsea giỏi kinh doanh hay dọn dẹp hậu quả?
Thay vào đó, họ tìm kiếm những lựa chọn có giá trị ở nơi khác. Tuy nhiên, hàng loạt sai lầm, đặc biệt với các bản hợp đồng đến từ Italy như Rasmus Hojlund, Joshua Zirkzee và Andre Onana, hay Hà Lan như Donny van de Beek, Antony và Tyrell Malacia, đã khiến câu lạc bộ chuyển sang ưu tiên mua sắm trong nước.
Trong hai mùa hè gần nhất, Quỷ Đỏ đã thực hiện 8 bản hợp đồng cho đội Một. Ngoại trừ Senne Lammens và Benjamin Sesko, tất cả đều đến từ các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh.
Tottenham còn chuyển hướng mạnh mẽ hơn. Cả 10 cầu thủ mà họ mua hoặc mượn trong mùa hè này đều đến từ các đội Ngoại hạng Anh. Lựa chọn ấy đi kèm mức giá rất cao khi Tottenham đã chi gần 400 triệu bảng nếu tính cả nghĩa vụ mua đứt Marmoush từ Man City với giá 60 triệu bảng.
Chelsea vẫn tiếp tục tuyển mộ rộng khắp thị trường toàn cầu đối với nhóm cầu thủ trẻ, nhưng cũng điều chỉnh mô hình của mình. Cụ thể, 5/8 bản hợp đồng đội Một của họ được đưa về từ các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh, gồm Morgan Rogers, Maxence Lacroix, Emi Martinez, Danny Welbeck và Jordan Henderson.
Ở một số vị trí, tiêu chí “đã được kiểm chứng tại Ngoại hạng Anh” dường như đã trở thành điều kiện không thể thương lượng, ít nhất đối với một vài thành viên nhóm “Big Six” từng cố gắng nhưng thất bại trong việc ly khai để thành lập European Super League năm 2021.
Hãy nhìn vào vị trí tiền vệ trung tâm. Manchester United chi 148 triệu bảng mua 3 tiền vệ từ các đối thủ tại Ngoại hạng Anh, Arsenal đưa Bruno Guimaraes về từ Newcastle với giá 75 triệu bảng, Manchester City bỏ ra hơn 240 triệu bảng cho Elliot Anderson và Enzo Fernandez còn Tottenham chi 185 triệu bảng để sở hữu Sandro Tonali và Matheus Fernandes. Trong những mùa hè trước, Arsenal và Chelsea cũng từng chi hơn 100 triệu bảng để bổ sung những tiền vệ trung tâm đã thích nghi sẵn với Ngoại hạng Anh là Declan Rice và Moises Caicedo.
Một số câu lạc bộ hoàn toàn không tham gia thị trường nội bộ mà vẫn duy trì khả năng tìm tòi và phát hiện cầu thủ trên phạm vi rộng hơn. Liverpool, Fulham và Bournemouth lần lượt tuyển mộ 6, 5 và 4 cầu thủ, nhưng không ai đến từ Ngoại hạng Anh. Newcastle ký hợp đồng với 9 cầu thủ, trong đó chỉ có Nico Gonzalez (bản hợp đồng trị giá 52 triệu bảng từ Manchester City) đến từ Ngoại hạng Anh. Sunderland mua tổng cộng 5 người, 4 trong số đó đến từ thị trường bên ngoài nước Anh.
Một số đội khác lại mua sắm theo đủ mọi hướng. Brighton chiêu mộ 11 cầu thủ từ 10 giải đấu khác nhau, nhưng thương vụ lớn nhất của họ, bỏ xa tất cả những bản hợp đồng còn lại, là Luka Vuskovic với giá 50 triệu bảng từ Tottenham.
Giá cầu thủ ở các đội Ngoại hạng Anh bị đôn lên mức cao khó tin
Nhiều người sẽ nhìn vào những con số này, lắc đầu vì ít nhiều không thể tin nổi mức phí của một số thương vụ, đồng thời đặt câu hỏi rằng tất cả những điều đó có gì quan trọng, miễn là đội bóng của họ kết thúc kỳ chuyển nhượng với cơ hội giành 3 điểm vào cuối tuần cao hơn trước.
Tuy nhiên, những gì diễn ra trong kỳ chuyển nhượng này cho thấy Ngoại hạng Anh hiện đã tự vận hành một nền kinh tế bóng đá riêng ở mức độ đáng kể. Tiền được luân chuyển giữa các câu lạc bộ thành viên, trong khi phần còn lại của châu Âu phải tranh giành những gì còn sót lại.
Đây là hệ quả hợp lý từ xu hướng bản quyền truyền thông của bóng đá châu Âu, khi giá trị các hợp đồng truyền hình quốc tế của Ngoại hạng Anh đã vượt xa Tây Ban Nha, Italy, Pháp và Đức. Điều đó kéo theo việc cả những cầu thủ được săn đón nhất lẫn những người không còn được trọng dụng tại Ngoại hạng Anh giờ đây đều gần như không thể bán cho bất cứ nơi nào ngoài nước Anh.
Vì vậy, giải đấu cao nhất nước Anh buộc phải chấp nhận một thực tế khác rằng các câu lạc bộ phải giao dịch với những đối thủ ở ngay bên cạnh mình. Điều đó đồng nghĩa Chelsea không chỉ có thể lấy đi Morgan Rogers, một trong những cầu thủ hay nhất của Aston Villa, mà Aston Villa sau đó cũng trở thành một trong số ít lựa chọn giúp Chelsea thanh lý Alejandro Garnacho và Nicolas Jackson.
Một số thương vụ khiến người ta đặt câu hỏi về cả sự cẩn trọng lẫn mức độ quyết liệt của các giám đốc điều hành. Giá của nhiều cầu thủ dường như được xác định bằng cách so sánh họ với những người từng được bán trước đó trên thị trường. Nhưng trong một số trường hợp, mức phí lại đi ngược hoàn toàn quy luật cung cầu.
Hãy lấy Jackson làm ví dụ. Đây rõ ràng là cầu thủ Chelsea không còn cần và anh sẽ ít được ra sân (nếu còn có cơ hội thi đấu cho The Blues) trong mùa giải này. Khi các câu lạc bộ nước ngoài không đủ khả năng mua Jackson và đáp ứng mức lương anh đang nhận tại Chelsea, vì sao Aston Villa lại thấy cần thiết phải trả tới 65 triệu bảng? Đội bóng nào đã đưa ra mức giá thấp hơn để tạo ra cuộc cạnh tranh và đẩy phí chuyển nhượng lên cao đến vậy?
Câu hỏi tương tự cũng có thể được đặt ra với Savio của Manchester City. Anh chỉ ghi 1 bàn tại Ngoại hạng Anh mùa trước và dường như không còn nằm trong kế hoạch của The Citizens. Tuy nhiên, Tottenham vẫn bỏ ra 85 triệu bảng dù thương vụ không có nhiều sự cạnh tranh. Gonzalez, một cầu thủ khác rõ ràng không được Man City trọng dụng, cũng mang về cho câu lạc bộ hơn 50 triệu bảng từ Newcastle. Nhưng đội bóng nào đã lần lượt trả 35 triệu, 40 triệu hay 45 triệu bảng để đẩy mức giá lên cao đến vậy?
Có lẽ điều phi lý nhất nằm ở điều khoản mua đứt trong hợp đồng Chelsea cho Tottenham mượn Mykhailo Mudryk. Spurs đã chấp nhận yêu cầu của Chelsea về việc đưa vào điều khoản mua đứt trị giá 75 triệu bảng dành cho một cầu thủ không thi đấu trận chính thức nào trong hơn 2 năm vì án cấm liên quan đến chất cấm, đồng thời trước đó mới ghi được 5 bàn tại Ngoại hạng Anh.
Khi các đội Ngoại hạng Anh chi tiêu nhiều hơn và giữ lại nhiều tiền hơn trong nội bộ giải đấu, có lẽ niềm an ủi cho các câu lạc bộ nước ngoài nằm ở chỗ này: Những đội bóng Anh vẫn tiếp tục đưa ra các quyết định khó hiểu khi được tiếp cận nguồn doanh thu khổng lồ và chịu áp lực lớn phải hoàn thành mục tiêu để giành lấy khoản tiền thưởng tiếp theo, dù mục tiêu ấy là trụ hạng hay giành vé dự cúp châu Âu.
Sự mất cân bằng tài chính giữa Ngoại hạng Anh và các giải khác ngày càng rõ
Các giải đấu lớn tại châu Âu ngày càng lo lắng trước sự mất cân bằng tài chính và cạnh tranh đang chực chờ vượt khỏi tầm kiểm soát của lục địa, trong đó sự giàu có của Ngoại hạng Anh là mối quan tâm hàng đầu. Các đội bóng Anh đã vô địch 3/4 mùa Conference League gần nhất, đồng thời giành cả 2 chức vô địch Europa League gần đây. Chỉ một nhóm rất nhỏ các siêu câu lạc bộ đang ngăn Ngoại hạng Anh thống trị Champions League.
Những ngoại lệ đó gồm Barcelona, Real Madrid, PSG, Bayern Munich và có lẽ thêm một vài đội bóng Italy. Tuy nhiên, nhìn chung, ngay cả mức lương của những cầu thủ thuộc các đội tầm trung Ngoại hạng Anh cũng thường khiến phần lớn câu lạc bộ nước ngoài dự Champions League phải chật vật hoặc hoàn toàn không thể đáp ứng.
Điều này dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ của các thương vụ chuyển nhượng nội bộ Ngoại hạng Anh. Trong mùa hè trước mùa giải 2024/25, tổng giá trị những thương vụ này là 791 triệu bảng. Con số tăng lên 1,2 tỷ bảng vào mùa hè năm ngoái, trước khi nhảy vọt lên 1,7 tỷ bảng trong năm nay.
Mùa hè này, các đội Ngoại hạng Anh đã mua tổng cộng 20 cầu thủ từ những câu lạc bộ góp mặt tại giải mùa trước với mức giá từ 40 triệu bảng trở lên. Tottenham mua 5 người, Manchester United và Manchester City cùng mua 3 người, Arsenal và Chelsea mỗi đội mua 2 người. Aston Villa, Brighton, Brentford, Leeds, Nottingham Forest và Newcastle mỗi đội mua 1 người.
Trong khi 11 câu lạc bộ Ngoại hạng Anh mua ít nhất 1 cầu thủ từ một đội Ngoại hạng Anh khác với giá từ 40 triệu bảng trở lên, chỉ có 5 cầu thủ Ngoại hạng Anh được bán ra ngoài giải đấu với mức phí tương tự. Rodri và Anthony Gordon gia nhập Barcelona, Marc Cucurella chuyển đến Real Madrid, còn Tijjani Reijnders và Ollie Watkins sang Saudi Arabia. Trên khắp châu Âu, số câu lạc bộ thực hiện bất kỳ thương vụ nào trị giá trên 40 triệu bảng, bất kể từ thị trường nào, ít đến mức gần như không đáng kể.
Trong số 18 đội ngoài Ngoại hạng Anh nằm trong nhóm 24 đội dẫn đầu giai đoạn vòng bảng Champions League mùa trước, chỉ Bayern Munich, Barcelona, Real Madrid và PSG mua được ít nhất 1 cầu thủ với giá từ 40 triệu bảng trở lên trong mùa hè này. Chỉ 7 trong số 18 đội ấy (gồm những cái tên vừa nêu cùng Atletico Madrid, Galatasaray và Juventus) ký hợp đồng với ít nhất 1 cầu thủ trị giá từ 30 triệu bảng trở lên.
Tại Ngoại hạng Anh, 12 câu lạc bộ đã mua tổng cộng 28 cầu thủ từ mọi thị trường với mức phí riêng lẻ từ 40 triệu bảng trở lên. Có 13 đội mua tổng cộng 45 cầu thủ với giá từ 30 triệu bảng trở lên. Mọi câu lạc bộ Ngoại hạng Anh đều chiêu mộ ít nhất 2 cầu thủ trị giá trên 20 triệu bảng.
Trong tổng số 164 bản hợp đồng do các đội Ngoại hạng Anh thực hiện, 37% số cầu thủ đến từ các câu lạc bộ góp mặt tại Ngoại hạng Anh mùa trước. Tuy nhiên, nhóm cầu thủ này chiếm tới 48% tổng mức chi tiêu 3,6 tỷ bảng của cả giải. Nếu cộng thêm 151,5 triệu bảng dành cho những cầu thủ thi đấu tại Championship mùa trước, điều đó có nghĩa 52% tổng chi tiêu của Ngoại hạng Anh đã được chuyển đến các câu lạc bộ thuộc hệ thống 2 hạng đấu hàng đầu nước Anh.
Pháp là quốc gia nước ngoài hưởng lợi nhất từ sức mua cầu thủ của Ngoại hạng Anh
Ngoài Ngoại hạng Anh, Pháp là quốc gia hưởng lợi từ sức mua của giải đấu này nhiều hơn bất kỳ nơi nào khác. Các đội Ngoại hạng Anh mua 21 cầu thủ từ 2 hạng đấu cao nhất nước Pháp với tổng giá trị 621,4 triệu bảng. Để so sánh, họ chi 262,97 triệu bảng tại Bundesliga, 187,09 triệu bảng tại La Liga, 157,2 triệu bảng tại Serie A, 118 triệu bảng ở Bồ Đào Nha và 102,1 triệu bảng tại Bỉ.
Tổng số tiền mà Ngoại hạng Anh chi trong nội bộ giải đấu và tại Pháp chiếm 50% toàn bộ mức chi tiêu của giải trong mùa hè này. Những thương vụ nổi bật gồm Liverpool mua Bradley Barcola từ PSG với giá 123 triệu bảng và Manchester City chiêu mộ Ayyoub Bouaddi từ Lille với mức phí 86 triệu bảng. Ipswich Town, đội vừa thăng hạng, cũng chi thêm 53,7 triệu bảng tại Pháp. Như vậy, chỉ 3 câu lạc bộ Anh là Liverpool, Man City và Ipswich đã đóng góp 54% tổng số tiền mà Ngoại hạng Anh chi tại thị trường Pháp.
Dù Ngoại hạng Anh đang rải tiền khắp châu Âu, cần lưu ý rằng nguồn chi tiêu này tập trung vào một nhóm tương đối nhỏ các câu lạc bộ tại từng thị trường. Chẳng hạn ở Pháp, 67% trong tổng số 621,41 triệu bảng được phân chia (không đồng đều) giữa 4 đội là PSG, Lille, Strasbourg và Toulouse. Riêng PSG và Lille nhận gần 50% số tiền ấy. Đây vốn đã là những đội giàu hơn các đối thủ cùng giải nhờ giành quyền tham dự Champions League.
Tại Hy Lạp, các đội Ngoại hạng Anh chi tổng cộng 44 triệu bảng cho 3 cầu thủ và toàn bộ số tiền đều được chuyển đến Olympiacos, đội á quân mùa trước.
Tại Áo, Ngoại hạng Anh chi 24,6 triệu bảng cho 3 cầu thủ, nhưng khoảng 20 triệu bảng trong đó thuộc về Red Bull Salzburg, đội đã vô địch 13 trong 18 mùa giải gần nhất tại Áo. Ở Bồ Đào Nha, Benfica và Sporting Lisbon nhận 92,3 triệu bảng trong tổng số 118 triệu bảng mà các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh bỏ ra.
Hy vọng đặt ra là bóng đá châu Âu sẽ vận hành giống một phiên bản cực mạnh của mô hình kinh tế “nhỏ giọt”. Sau khi nhận tiền từ Ngoại hạng Anh, những đội bóng này sẽ quay sang mua các tài năng xuất sắc nhất của những câu lạc bộ vừa và nhỏ trong quốc gia mình. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, dòng tiền này chỉ củng cố thêm trật tự tài chính vốn đã tồn tại, bởi nó tiếp tục chảy vào những đội bóng có nguồn doanh thu lớn nhất tại giải quốc nội.
Khi sự giàu có của Ngoại hạng Anh ngày càng được giữ lại nhiều hơn trong phạm vi nước Anh, một số thị trường khác có thể sẽ bị bỏ lại xa hơn nữa. Ngoại hạng Anh chỉ chi 187 triệu bảng tại La Liga trong mùa hè này, khoảng một phần tư trong số đó đến từ việc Fulham bất ngờ thu gom các cầu thủ trẻ của Real Madrid.
Các đội Ngoại hạng Anh không mua bất kỳ cầu thủ nào từ Tây Ban Nha hoặc Italy với giá trên 50 triệu bảng. Trong tổng số 157,2 triệu bảng mà Ngoại hạng Anh chi tại Italy, gần 90 triệu bảng được chuyển cho Atalanta thông qua các thương vụ Chelsea mua Marco Palestra và Honest Ahanor.
Có lẽ Hà Lan và Scotland là các thị trường suy giảm rõ rệt nhất. Scotland chỉ thu về 13 triệu bảng từ Ngoại hạng Anh. Thương vụ bán cầu thủ lớn nhất của Celtic lại là với West Ham, đội đang thi đấu tại Championship và đã trả 22 triệu bảng để mua tiền vệ Arne Engels. Các câu lạc bộ Hà Lan chỉ bán được tổng cộng 33,4 triệu bảng cầu thủ cho Ngoại hạng Anh, trong đó không có thương vụ nào vượt quá 10 triệu bảng.
Với các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh, đó chỉ là tiền lẻ. Và có lẽ, sau cùng nước Anh thực sự đã có một “Super League” của riêng mình, chỉ là giải đấu của họ không mang tên đó mà thôi.